ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ – ਸਮਾਂ

ਰਹੀ ਵਾਸਤੇ ਘੱਤ, ਸਮੇਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾ ਮੰਨੀ,

ਫੜ-ਫੜ ਰਹੀ ਧਰੀਕ ਸਮੇਂ ਖਿਸਕਾਈ ਕੰਨੀ ।

ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਸੱਕੀ ਰੋਕ, ਅਟਕ ਜੋ ਪਾਈ ਭੇਨੀ ।

ਤ੍ਰਿਖੇ ਆਪਣੇ ਵੇਗ ਗਿਆ ਟੱਪ ਬੰਨੇ ਬੰਨੀ ।

ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ –

• ਰਹੀ ਵਾਸਤੇ ਘੱਤ – ਤਰਲੇ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਈ।
• ਕੰਨੀ – ਪੱਲਾ।
• ਅਟਕ ਜੋ ਪਾਈ ਭੰਨੀ – ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ।
• ਤ੍ਰਿਖੇ – ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼।
• ਵੇਗ – ਤਿੱਖੀ ਰਫ਼ਤਾਰ।
• ਬੰਨੇ ਬੰਨੀ – ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ।

ਪ੍ਰਸੰਗ – ਇਹ ਟੁਕੜਾ ਦੋ-ਰੰਗ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ “ਸਮਾਂ” ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਵਿਆਖਿਆ – ਕਵੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਜੋ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਉਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ, ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਤੇ ਤੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਸਭ ਰੋਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗੇ ਹੀ ਤੁਰਦਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੁਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਵੇ।

ਹੋ ਅੱਜ ਸੰਭਾਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਰ ਸਫਲ ਉੱਡਦਾ ਜਾਵਦਾ ।_

ਇਹ ਠਹਿਰਨ ਜਾਚ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਨਾ ਮੁੜ ਕੇ ਆਂਵਦਾ ।

ਪ੍ਰਸੰਗ – ਇਹ ਟੁਕੜਾ ਦੋ-ਰੰਗ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ “ਤਗਮਾ” ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਡੋਲ ਚਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਪਲ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਫਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਵਿਆਖਿਆ – ਕਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮਨੁੱਖ! ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ। ਜੋ ਸਮਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਸਤਸੰਗ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁੜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਨਾ ਗਵਾ ਕੇ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ।

’ਸਮਾਂ’ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ

ਸਮਾਂ” ਕਵਿਤਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦਾ ਸਨੇਹਾ ਦੇਣਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ ਕਿ ਇਹ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਅਟਕ ਤੇ ਰੋਕ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸ ਅਡੋਲ ਚਾਲ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪਲ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਂ’ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ

ਉੱਤਰ – ਸਮਾਂ ਸਦਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਲੰਘਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਮੁੜ ਕੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਰਥਪੂਰਣ ਬਣ ਸਕੇ।

If you like our work, support us by sharing this post with fellow students and make efforts fruitful.